Kies je favoriete radiostation

Dossiers

Gastcolumn Patrick Kicken: Stembescherming

Columns

Iets wat me steeds meer opvalt in radioland is dat stemmen overal en nergens te horen zijn. Deejays van de landelijke radio zijn de voiceover van een TV zender, nieuwslezers en lezeressen zijn te horen in commercials, bedrijfsfilms en supermarkten.

Gastcolumn Patrick Kicken: Stembescherming Zo kreeg ik de stationvoice van Radio 10 aan de telefoon toen ik laatst de Politie probeerde te bereiken. Nog geen makkelijke klus overigens. Ik hoor diezelfde ex Tros coryfee ook als ik op zoek ben naar plastic opbergbakjes in de Blokker aan mij vertellen dat ik toch echt eens die paar latex handschoenen moet proberen. Wat een superstem. Jaloers.

Allemaal begrijpelijk natuurlijk, er moet brood op de plank komen, maar er is een tijd geweest dat dit anders was. Toen ze halverwege de jaren negentig bij diezelfde Grootste Familie van Nederland zo gek waren om mij een kans te geven bij de landelijke radio, was toch één van de eerste dingen die ik te horen kreeg van programmaleider Daniël Dekker (Henk voor intimi), dat ik voor alles wat ik buiten de Tros deed (met mijn stem) toestemming moest vragen. Zodat hij kon kijken of e.e.a. elkaar niet in de weg zat.

Fair enough dacht ik, mede omdat 294 gulden per gedraaid uur op de landelijke radio best een hoge opbrengst was voor een knul van 21. Ja dat waren nog eens tijden! Ik kwam bij de lokale radio in België vandaan waar ze me 180 Belgische frank per uur betaalden! (een tientje, in guldens). Bij onze Zuiderburen moest ik dan ook zes uur radio per dag doen, vijf dagen per week, om aan het einde van de maand 1200 gulden over te houden. Tel uit je winst.

Overigens hoor je me niet klagen over die zes uur liveradio per dag, bij twee verschillende stations, want radiomaken is net als fietsen: je leert het alleen maar door het te doen. En je zou het nog voor niks doen. Maar even terug naar de strekking van deze (Simon van) column: gooi je stem niet in de uitverkoop! En programmaleiders, wees aub wat kritischer op de nevenwerkzaamheden van je talent.

Ik snap dat we in een tijd leven waarin veel radiotalent wordt ingehuurd op zzp basis en dus naar hartelust mogen, soms moeten bijschnabbelen. Maar mijn mond viel toch echt even open toen ik laatst een landelijke nieuwslezer (zal geen namen noemen, slecht voor mijn toekomst) als voiceover bij Tell Sell op TV de uiterst handige VibroShape 2000 trilplaat hoorde aanprijzen. Idem voor een landelijke radiojock. Of ben ik de enige die dat opvalt, omdat ik er zo gefocussed op ben? En zal het luisteraars dus worst wezen.

Ook is er een nieuwslezer actief die een nepnieuws site runt en daar ook regelmatig te horen is als voiceover, van nepnieuws. Berichten die volop viral gaan. Super grappig, mede omdat je door zijn professionele manier van spreken denkt dat het echt is. Loop ik nou te miereneuken of zou het echt onbewust bij luisteraars zo werken dat zijn geloofwaardigheid hierdoor op het spel komt te staan? Amerikaanse radioboeken staan er vol mee: 'protect your newscasters identity'.

Laat hem of haar niet eerst schaterlachen om een gore grap om hem daarna te laten vertellen dat in Syrië twintig kinderen omgekomen zijn. Het ergste is natuurlijk als je de lach nog in de stem hoort van de nieuwslezer als hij of zij zoiets vertelt; voor mij een reden om zo'n beetje de radio UIT de auto te slopen en UIT het raam te gooien. Gelukkig gebeurt het niet vaak, maar het gebeurt, in Amerika maar ook in Nederland.

Het begint natuurlijk bij de basis: wat mogen stemmen op de radio wel en niet doen naast hun (dagelijkse) stemverheffing op de radio. Erik de Zwart als Thomas het Stoomlocomotiefje is natuurlijk schattig en onschuldig. Mede omdat je weet dat hij van treinen houdt, dan klopt het weer helemaal bij het beeld wat je van Mister Top 40 hebt. Maar wat als hij in de toekomst de financiële markten zou gaan bespreken bij BNR nieuwsradio, om maar iets te noemen? Bijt het elkaar dan niet?

Ik loop zelf ook tegen dit probleem aan. Mensen kennen me als die grapjurk van de radio, maar ik doe intussen ook al jaren interviews over spiritualiteit. Ze kijken me soms vol ongeloof aan als ik ze zeg dat ik dat ben, van dat openhartige interview met Jan Geurtz. In het verleden heb ik ook wel eens van een radiobaas gehoord dat hij van mijn stem en naam een A merk wilde maken. Dus of ik niet meer wilde optreden in Café de Blauwe Olifant. Ik had er begrip voor.

Als je als deejay goed betaald krijgt moet je op de eerste plaats je stem, talent en energie verlenen aan je hoofdwerkgever. Woest ben ik dan ook als ik ergens lees dat een jock nog tot 03u 's nachts heeft staan knallen op een feest, om hem vervolgens met hese stem met maar de halve energie en focus om 07 uur op de radio hoor. Dan neem je je vak niet serieus en gooi je jezelf en je radioprogramma en station in de uitverkoop. Als ik programmaleider was zou dit echt een reden voor een reprimande zijn. Tenzij ik 10 procent krijg. Grapje.

Conclusie: bescherm je stem. Het is je belangrijkste gereedschap. Zeg niet overal ja op. Haal oude dingen offline die je identiteit nu zouden kunnen schaden. Spreek af dat ze je stem niet tot in den treuren mogen blijven gebruiken bij Bakker Bart. Het ene moment roep je vrolijk dat de appelflappen in de aanbieding zijn en vijf minuten later wil je me wijsmaken dat Willem-Alexander een zwaar ongeval met zijn auto heeft gehad? Kan niet.

Kaart het anders aan bij je werkgever voor een salarisverhoging. Hij zou er zomaar eens begrip voor kunnen hebben en het komt superprofessioneel over als je laat blijken dat je over dingen nadenkt die het radiostation positief maar ook negatief zouden kunnen beïnvloeden. Je bent meer dan een stem alleen. Zeker als je dagelijks op eenzelfde radiostation te horen bent. Er schuilt een mens achter de stem die ergens voor staat. Wees geen marktkoopman die het niet uitmaakt wat hij vandaag nou weer moet verkopen. Ook al kost het je nu geld, je investeert in een langdurige(re) toekomst in radioland.

Tot slot dan nog even een shout-out aan een oud nieuwslezer die ik nog nooit op iets anders heb kunnen betrappen dan heel goed en professioneel nieuwslezen: Ad Valk. Voor mij 'the voice of authority'. Als hij zegt dat het hommeles is in Breda, dan geloof ik hem. Per direct. Ad, als je dit leest: ik mis je. Op de radio, maar ook als mens. Kus.

Patrick Kicken

Ben jij werkzaam in de (lokale / regionale / landelijk) tv- of radiowereld en wil je ook één keer een gastcolumn schrijven voor deze website?

Mail ons even!

Gerelateerde Artikelen